Sinekli Bakkal’dan Alaçatı’ya: Aynı Hikâyenin İki Yüzü

Sinekli Bakkal’ı okuduğumda şunu düşündüm: Bu sadece bir roman değil, bir mahalle hafızasıdır. Halide Edip Adıvar bir semt anlatmıyor yalnızca; bir yaşam biçimini, bir insan ilişkisi kültürünü, bir geçiş sancısını yazıyor. Filmde bu duygu hissediliyor, romanda ise bütün çıplaklığıyla insanın içine işliyor.

Ve ben bu hikâyeyi okurken, zihnimde hep Alaçatı vardı.Çünkü Sinekli Bakkal’daki mahalle, eski Alaçatı’ya çok benzer.Herkesin birbirini tanıdığı, kimin hangi evden çıktığının bilindiği, kimin sesi güzel, kimin gönlü kırık, kimin içine kapanık olduğunun mahallece hissedildiği bir düzen… İnsanların isimlerinden önce hikâyeleriyle tanındığı bir hayat.Halide Edip’in anlattığı baba–kız mesafesi de Alaçatı’ya yabancı değildir.Aynı evin içinde iki ayrı dünya yaşayan kuşaklar…

Babaların suskunluğu, kızların anlamaya çalışan bakışları…Birinin geçmişe tutunması, diğerinin geleceğe yönelmesi…

Roman bunu çok derin anlatır. Filmde duygu vardır, romanda ise çatışmanın kökü vardır. Film izlenir, roman yaşanır.

Sinekli Bakkal’daki Rabia’nın dünyasıyla, eski Alaçatı kızlarının dünyası arasında görünmeyen bir bağ vardır: Sessizlik, edep, sabır ve içe dönük bir güç.

Babalar ise çoğu zaman sevgisini sözle değil, mesafeyle gösterir. Kızlar anlamaya çalışır, babalar susarak sever. Bu hâl, sadece bir romanın değil, bir coğrafyanın da gerçeğidir.

Halide Edip Adıvar’ın büyüklüğü şuradadır:

Ne geçmişi kutsar, ne bugünü yüceltir.

Sadece insanı anlamaya çağırır.

Bugün Alaçatı değişti.Sokaklar kalabalık, sesler yüksek, hayat hızlı.

Ama hâlâ bazı evlerin içinde eski Alaçatı yaşar.

Sessiz sofralarda, eski sandıklarda, unutulmayan hikâyelerde…

Sinekli Bakkal işte tam da bunu anlatır:

Bir yerin ruhu binalarla değil, insan ilişkileriyle yaşar.

Romanı kapattığımda şunu düşündüm:Sinekli Bakkal bir mahalle değil, bir hafızadır.Alaçatı da sadece bir yer değil, bir ruhtur. Ve asıl mesele şudur:Bizmahalleyi kaybettiğimizde, sadece sokakları değil, birbirimizi de kaybederiz. 

Kalın sağlıcakla