Sokakların Kanunu ve Alaçatı’da Hatırlamanın Ahlâkı

İnsan bazen bir filmi izlediğini sanır, oysa izlediği şey kendi geçmişidir. Bu akşam başıma gelen tam da buydu. Sokakların Kanunu ekranda akarken, Alaçatı’nın eski sokakları, sinema önlerinde bekleyen çocuklar ve bir terzi dükkânının dar penceresinden sızan hayat gözümün önüne geldi.

O yıllarda terzi çırağıydım. Hayat, erkenden büyümeyi öğretirdi. Ustalar çalışmayı sadece bir zorunluluk değil, bir erdem sayardı. Sinema ise onlara göre dikkat dağıtan bir hevesti. Belki haklıydılar. Ama insan sadece çalışarak olgunlaşmıyor; bazen durarak, bakarak, başkasının hikâyesinde kendini tanıyarak büyüyor.

Bir akşam, ustadan izin almadan sinemaya gitmiştim.Alaçatı Belediye Sineması’nın kapısından girerken içimde küçük bir korku, büyük bir merak vardı. O salon, bizim için sadece film izlenen bir yer değildi; hayata kısa bir ara verilen, başka ihtimallerin düşünülebildiği bir duraktı.

Perdede Tanju Gürsu, bir hapishane kaçağını canlandırıyordu. Sert, suskun ve yalnız… Sadri Alışık’ın bakışlarında ise sokağın yorgun ama bilge hâli vardı. Ajda Pekkan gençliğiyle, zarafetiyle filmin içindeki umudu temsil ediyordu. O zamanlar bunun farkında değildim ama bugün biliyorum: Her biri hayatın farklı bir yüzünü anlatıyordu.

Yıllar geçince anlıyor insan. Sinema bize kaçmayı öğretmez; anlamayı öğretir. Felsefe der ki: İnsan, kendini başkasının hikâyesinde tanır. Ben buna Alaçatı’nın sessiz öğretisi diyorum. Çünkü bu kasaba, sadece rüzgârı ve taş evleriyle değil, hatıralarıyla da insanı terbiye ederdi.

Bugün o filmi tekrar izlerken şunu düşündüm: Anılar, geçmişte kalan süs eşyaları değildir. Onlar birer pusuladır.Gelecek nesiller için yol gösterir. “Biz ne yaşadık, nasıl ayakta kaldık, neleri kaybettik?” sorularının sessiz cevaplarıdır.

Sokakların Kanunu aslında şunu söylüyor bize: Hayatın kuralları serttir ama insanın kalbi yumuşak kalmak zorundadır. Çalışmak gerekir, evet. Disiplin gerekir. Ama hayal kurmayı, sinemaya kaçmayı, bir anıya tutunmayı unutan toplumlar ruhlarını yitirir.

Bu yazıyı okuyan gençlere tek bir şey söylemek isterim:Eğer bir gün bir film sizi durdurursa, içinizde eski bir sesi uyandırırsa, onu küçümsemeyin. Çünkü o ses, size kim olduğunuzu hatırlatmaya gelmiştir. Alaçatı bana bunu öğretti. Bir sinema salonunda, karanlıkta otururken insanın kendini bulabileceğini. Ve bazı filmlerin hiç bitmediğini…