Çeşme Tarihinde Çakabey Yanılgısı: Çeşme’de İlk Türk Yerleşimi İsmailobası

ObjektifÇeşmeHaber/ Selma Artar

Sosyolog Engin Önen, Çeşme’nin tarihsel köklerine dair ezberleri bozan bir araştırmayı gündeme taşıdı. Bugün "Çakabey Mahallesi" olarak bilinen bölgenin aslında Çeşme’deki ilk Türk yerleşimi olan "İsmailobası" olduğunu vurgulayan Önen; Çaka Bey’e atfedilen birçok bilginin uydurma olduğunu, ünlü denizcinin Çeşme’de hiçbir fiziki izi bulunmadığını açıkladı.

Yerel tarih ve sosyokültürel yapı üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Sosyolog Engin Önen, Çeşme’nin toplumsal hafızasını yeniden şekillendirecek açıklamalarda bulundu. Çaka Bey figürünün bölgeye "sonradan ve yapay bir şekilde" monte edildiğini savunan Önen, asıl kimliğin "İsmailobası" (Çeşmeköy) olduğunu ve bu ismin yaşatılmasının tarihi bir zorunluluk olduğunu belirtti.

Çaka Bey’in Çeşme’de "Ayak İzi" Yok!

Çaka Bey Anıtı’nın bulunduğu tepeden seslenen Önen, halk arasında ve resmi tabelalarda yer alan bilgilerin tarihsel gerçeklerle örtüşmediğini ifade etti. Çaka Bey’in Batı Anadolu’da önemli bir donanma kurduğunu ancak Çeşme ile bağının sadece lojistik düzeyde kalmış olabileceğini belirten Önen, şu çarpıcı tespiti yaptı:

"Çaka Bey’in burada yaşadığına, burada savaştığına ya da mezarının burada olduğuna dair hiçbir kanıt yok. Çeşme’de fiziki olarak Çaka Bey’in bir ayak izi dahi yoktur. Yıllar önce Çeşme Belediye Başkanlarından Nuri Ertan döneminde düzenlenen bir sempozyum sonucunda adeta 'Çaka Bey’i Çeşme’ye biz getirdik'. Ancak bu durum, bölgenin asıl kimliğini gölgelemekten başka bir işe yaramıyor."

Çakabey Şehit Değil, İhanet Kurbanı: Damadı Tarafından Öldürüldü

Önen, Çaka Bey’in ölümüyle ilgili yaygın yanlışları da düzeltti. Sanılanın aksine Çaka Bey bir savaşta şehit düşmedi. Tarihi kayıtlara göre Çaka Bey, Bizans’ın kışkırtmalarına kanan damadı Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan tarafından bir ziyafete davet edildi. Önen, olayın iç yüzünü şu sözlerle aktardı:

"Çaka Bey, damadı tarafından bir yemek sırasında öldürülmüştür. Ölüm yeri ise Gelibolu’dur. Dolayısıyla Gelibolu’da öldürülen bir komutanın, bugün Çeşmeköy veya İsmailobası olarak bilinen yerdeki türbede yatması imkansızdır. Bu iddialar tamamen asılsızdır."

 Çeşme’de İlk Türk Yerleşim Yeri İsmailobası (Karyesi)

Çaka Bey isminin bölgenin asıl adını baskı altına aldığını savunan Önen, Çeşme’deki Türk varlığının sahilden değil, korsan saldırılarından korunmak amacıyla 3-3,5 kilometre içeride başladığını belirtti. Osmanlı kayıtlarında "İsmailobası Karyesi" olarak geçen bu yerleşim, bölgenin en büyük ve en köklü merkezidir.

16. Yüzyılın En Büyük Yerleşimi

Prof. Dr. Mübahat Kütükoğlu’nun verilerine atıfta bulunan Önen, İsmailobası’nın o dönemdeki nüfus yoğunluğunu şu rakamlarla ortaya koydu:

• İsmailobası (Çeşmeköy): 211 hane (yaklaşık 850 kişi)

• Birgicik Köyü: 144 hane

• Alaçatı (Alacatlı): 128 hane

Bu veriler, İsmailobası’nın Çeşme sahil şeridi daha aktif hale gelmeden önce bölgenin asıl idari ve sosyal merkezi olduğunu kanıtlıyor.

Beylikler Dönemi Mirası ve Sosyal Yapı

Bölgedeki yerleşik halkın denizci değil, tarım ve hayvancılıkla uğraşan Türkmen topluluklar olduğunu ifade eden Önen; Germiyancık, Birgiçik ve Alişar gibi köy isimlerinin Aydınoğulları ve Germiyanoğulları beylikleriyle olan organik bağı yansıttığını söyledi.

Önen ayrıca, Beylikler dönemi mimarisinin önemli bir örneği olan ve restorasyonu tamamlanan İsmailobası Camii’nin, çevresindeki hamam, ticaret alanları ve türbelerle birlikte bütüncül olarak korunması gerektiğini vurguladı.

"İsimler tarihi anlatır," diyen Engin Önen, Çeşme’nin gerçek tarihini yaşatmak için "Çakabey" isimlendirmesinin yerine, Türklerin bu topraklardaki ilk ayak izi olan İsmailobası adının yeniden onurlandırılması gerektiğini hatırlatarak sözlerini tamamladı.