ALAÇATI’NIN SESSİZ SANATKÂRI: EMİN KIRÇAKÇI

Türkiye ile Yunanistan arasında nüfus mübadelesi, Lozananlaşması 30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan sözleşmeyle kararlaştırıldı. Kâğıt üzerinde bir anlaşma gibi görünen bu tarih, yüz binlerce insanın hayatını değiştiren büyük bir kırılmaydı. İnsanlar doğdukları topraklardan ayrılırken evlerini, komşularını, çocukluklarını ve hatıralarını geride bıraktılar.

Alaçatı da bu büyük tarihî yolculuğun duraklarından biri oldu. Selanik’in Kesre yöresinden ailesiyle birlikte mübadil olarak Türkiye’ye gelen Emin Kırçakçı, Alaçatı’ya yerleşti ve burada marangozluk sanatını sürdürdü. Fakat onu bugün hatırlamamın sebebi yalnızca iyi bir marangoz olması değildi. O, benim gözümde, bir insanın nasıl yaşaması gerektiğini sessizce gösteren insanlardan biriydi.

Çocukluğumda ailemle birlikte ilk kez dükkânına gittiğim günü hâlâ hatırlıyorum. Duvarlarında marangozluk aletleri düzenli bir biçimde asılıydı. Her aletin bir yeri, her işin bir zamanı vardı. Ahşabın kokusu ile emeğin sessizliği birbirine karışıyordu. Emin Amca kırık eşyalarımızı kısa zamanda tamir edip bize teslim etmişti.

O yıllarda bunun sıradan bir marangoz dükkânı olduğunu düşünüyordum. Yıllar geçtikçe anladım ki bazı dükkânlar yalnızca eşya üreten yerler değildir; aynı zamanda bir kasabanın kültürünü ve ahlakını da taşırlar. Çünkü zanaat yalnızca el becerisi değildir. Sabırdır, ölçüdür, emeğe saygıdır. İnsan yaptığı işe nasıl davranıyorsa, çoğu zaman hayata da öyle davranır.

Ben Emin Amca’yı daha sonra, on üç-on beş yaşlarımda, kış aylarında camiye giderken sık sık görmeye başladım. Her zaman temiz ve özenli giyinirdi. Takım elbisesinin üzerine giydiği siyah pardösüsüyle ağırbaşlı bir şekilde yürürdü. Sesi hafif kısıktı, sakin konuşurdu. Öfkelendiğini hiç hatırlamam. Bir insanın büyüklüğünün sesinin yüksekliğinde değil, kendisini tutabilme gücünde olduğunu belki de ondan öğrendim.

Sonraki yıllarda çocuklarıyla birlikte mesleğini sürdürdü. Yaşlandığında dükkânını üç oğlu devam ettirdi. Kendisi ise dükkânına yakın kahvehanelerde veya camide zaman geçirirdi. Cami çıkışlarında bazen benim terzi dükkânıma gelir, uzun uzun sohbet ederdik.

O sohbetlerde dikkatimi çeken en önemli şey şuydu: Emin Amca hiç kimsenin arkasından konuşmazdı. Dedikodu yapmazdı. İnsanları makamına, parasına veya toplumdaki yerine göre değerlendirmezdi. Günün olaylarını konuşurduk; fakat bir insanı küçültmek için konuşmazdı.

Bugün düşünüyorum da insanın gerçek terbiyesi belki de kimse yokken başkası hakkında ne söylediğinde ortaya çıkar. Yüzümüze karşı iyi davranmak kolaydır. Asıl mesele, arkasından konuşabileceğimiz bir insanın onurunu, o yanımızda değilken de koruyabilmektir.

Emin Amca herkese insan olduğu için değer verirdi. Karşısındaki insanın kim olduğuna bakmazdı. Zengin mi, fakir mi; önemli biri mi, sıradan biri mi… Bunların onun dünyasında fazla bir anlamı yoktu. Selamı herkese açıktı.

Bazen camide imam olmadığı vakit namazı o kıldırır, ben de arkasında müezzinlik yapardım. Bugün o anları düşündüğümde yalnızca bir ibadeti değil, bir dönemin insan ilişkilerini de hatırlıyorum. İnsanların birbirine daha çok selam verdiği, birbirinin hâlini sorduğu günleri…

Alaçatı’nın geçmişini düşündüğümde, mübadelenin yalnızca nüfusların yer değiştirmesi olmadığını görüyorum. Her gelen insan beraberinde bir kültür, bir meslek, bir hatıra ve bir hayat anlayışı getirdi. Kimi marangozdu, kimi terzi, kimi çiftçi, kimi taş ustası… Bu insanlar yeni bir yerde yalnızca ev kurmadılar; bir kasabanın ruhuna da katkıda bulundular.

Emin Kırçakçı’nın hayatı da bu büyük hikâyenin küçük ama çok değerli bir parçasıdır. Onun duvarında asılı duran marangoz aletleri, geçmişten geleceğe uzanan bir köprünün parçaları gibiydi. Ellerinin ahşaba verdiği şekil zamanla kaybolmuş olabilir; ama insanlara verdiği saygı, sakinlik ve güven, onu tanıyanların hafızasında yaşamaya devam ediyor.

Bugün Alaçatı’nın taş sokaklarında yürürken bazen eski insanları arıyorum. Taş evlerin pencerelerinde, kapıların tokmaklarında, eski dükkânların yerinde onların seslerini duymaya çalışıyorum. Çünkü bir kasabanın gerçek tarihi yalnızca arşivlerde yazmaz; bazen bir insanın hafızasında saklıdır.

İnsan yaş aldıkça anlıyor: Hayatta bıraktığımız en büyük iz ne kadar para kazandığımız veya ne kadar tanındığımız değildir. Bizi gerçekten yaşatacak olan, insanların bizi hatırlarken yüzlerinde oluşan küçük bir tebessümdür.

Emin Amca’yı düşündüğümde benim yüzümde hâlâ o tebessüm oluşuyor. O bana marangozluğun yalnızca ahşaba şekil vermek olmadığını; insanın kendi karakterine de her gün yeniden şekil verdiğini hatırlatıyor.

Belki de insan hayatı, tıpkı işlenmemiş bir tahta parçası gibidir. Zaman bizi yontar, acılar bizi törpüler, sevinçlerimizi cilalar. Fakat sonunda nasıl bir insan olduğumuza karar veren şey, bu hayata hangi izleri bıraktığımızdır.

Alaçatı bugün çok değişti. Sokaklar değişti, dükkânlar değişti, insanlar değişti. Fakat geçmişin güzel insanlarını hatırlamak, değişen zamanın içinde kendimizi kaybetmemek için bir ihtiyaçtır. Çünkü geçmiş yalnızca geride bıraktığımız zaman değildir; bugün kim olduğumuzu anlamamızı sağlayan aynadır.

Ben o aynaya baktığımda Emin Amca’yı görüyorum: Sakin, ağırbaşlı, çalışkan ve insanı yalnızca insan olduğu için seven bir Alaçatı insanıydı.

Ve içimden sessizce şunu söylüyorum: “Emin Amca, senin dükkânından bugün geriye belki marangozluk aletleri kalmadı. Ama senin insanlığın hâlâ aramızda. Ruhun şad olsun…”